ولادت حضرت زهرا در چه سالی بوده است؟

105
ولادت حضرت زهرا - روز مادر - ولادت حضرت فاطمه - ولادت فاطمه زهرا (س) - سوره کوثر - انا اعطیناک الکوثر - میلاد حضرت زهرا - تولد حضرت فاطمه زهرا
تاریخ دقیق ولادت حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها)

ولادت حضرت زهرا در چه سالی بوده است؟

تاریخ دقیق ولادت حضرت زهرا (سلام الله علیها) در چه سالی بوده است؟

پرسش
در مورد سال ولادت حضرت زهرا سلام الله علیها ظاهراً بین علماء و مورّخین اختلاف زیادی است که باعث حیرت بنده شده و می‏خواهم بدانم قوی‏ترین احتمال کدام است؟ الف. ظاهراً روایتی از امام صادق علیه السّلام هست که حضرت زهرا هنگام وفات ۱۸ سال داشتند، و در نتیجه در سال ۵ بعثت متولّد شده ‏اند. این روایت از نظر سند و وثاقت در چه حدّ است؟ ب. شیخ طوسی در مصباح المتهجّد آورده که حضرت زهرا در سال ۲ بعثت متولّد شده ‏اند، امّا روایت سال ۵ بعد از بعثت را نیز نقل کرده (چ بیروت ۱۴۱۱، ص ۷۹۳). ج. اختلاف بین مورّخین شیعه و سنّی و این‏که اکثر اهل سنّت سال تولّد ایشان را سال ۵ قبل از بعثت نقل کرده ‏اند از چه روست و از نظر تاریخی چگونه بین این دو قول قضاوت کنیم؟

پاسخ اجمالی به تاریخ دقیق ولادت حضرت زهرا (سلام الله علیها)

به دلیل کمبود امکانات در زمان های گذشته و عدم اهتمام به ضبط دقیق، عدم اهتمام به نگهداری منابع و…. اختلاف نظر در تایخ وقایع و حوادث تاریخی و در تاریخ تولد، وفات و شهادت شخصیت های بزرگ امری عادی و طبیعی بوده است. به همین دلیل در کتب تاریخ و احادیث سه تاریخ برای ولادت حضرت زهرا (س) ذکر شده است: بیستم جمادی الاخر سال پنجم قبل از مبعث؛ دهم جمادی الآخر سال پنجم بعد از مبعث پیامبر اکرم (ص)؛ بیستم جمادی الآخر سال دوم بعد از مبعث.

این نظر که ولادت حضرت زهرا (س) در سال پنجم بعد از مبعث بوده و ایشان به هنگام وفات، هیجده سال داشته اند. نزد محدثان شیعی و تاریخ نگاران متاخر، پس از طوسی (م ۴۶۰ ه) پذیرفته شده است. شواهد و قرائنی وجود دارد که باعث می شود ما این نظر را بر دیگر انظار ترجیح دهیم.

پاسخ تفصیلی به تاریخ دقیق ولادت حضرت زهرا (سلام الله علیها)

اختلاف نظر در تایخ وقایع و حوادث تاریخی و همچنین تولد و وفات و شهادت شخصیت های بزرگ امری عادی و طبیعی است. از آن جمله اختلاف نظر در تاریخ ولادت حضرت زهرا (س) است . علت اصلی چنین اختلاف نظر هایی عدم اهتمام به ضبط دقیق ، عدم اهتمام به نگهداری منابع و… است که منجر به از بین رفتن بسیاری از کتب و منابع اولیه شده است.

در کتب تاریخ و احادیث سه تاریخ برای ولادت آن حضرت ذکر شده است: بیستم جمادی الاخر سال پنجم قبل از مبعث؛ دهم جمادی الآخر سال پنجم بعد از مبعث پیامبر اکرم (ص)؛ بیستم جمادی الآخر سال دوم بعد از مبعث ما در اینجا به بررسی هریک از این اقوال در دو بخش قبل از بعثت و بعد از آن می پردازیم:

۱٫ ولادت قبل از بعثت: بیستم جمادی الاخر سال پنجم قبل از مبعث: این تاریخ در منابع زیر آمده است:

الف در مصباح المتهجد آمده است: عامه (اهل سنت) روایت کرده اند که تولد آن حضرت در سال پنجم قبل از بعثت بوده است.[۱]

این نظر (ولادت پنج سال پیش از بعثت، وفات در ۲۹ سالگی) در نزد مورخان طرف داران زیادی دارد . اما به دلیل اینکه سخنان کسانی که این تاریخ را پذیرفته اند، یکسان نبوده و گاه متفاوت است، نمی توان این تاریخ را پذیرفت.! مثلا «ابن سعد» گزارش «واقدی » را در شرح حال نویسی فاطمهزهرا (س)[۲] می پذیرد و می گوید:

فرزندان پیامبر (ص) از خدیجه (س) به ترتیب ذیل اند: ..،..،…، سپس فاطمه، بعد ام کلثوم و در زمان مسلمانی، عبدالله و میان هر فرزند، یک سال فاصله بود. [۳]

اگر عبدالله در سال بعثت به دنیا آمده باشد، فاطمه (س) دو سال پیش از بعثت زاده شده است، نه پنج سال!

چنان که باید گفت: پیامبر ۳۸ سال داشته، نه ۳۵ سال، هم چنین دختر پیامبر در ۵/۲۵ یا ۲۶ سالگی درگذشته است، نه در ۲۹ سالگی .

۲ . ولادت پس از بعثت: که یعقوبی و مسعودی بدان قطع و جزم دارند[۴] بی آن که سال خاصی را برشمارند . کسانی که می گویند دخت گرامی پیامبر (ص)، پس از بعثت به دنیا آمده است، سه تاریخ را در زادروز ایشان ذکر می کنند:

نخست: در سالی که پیامبر (ص) به رسالت برانگیخته شد، که چهل سالگی ایشان بود . یعقوبی این تاریخ را برمی شمرد: «سن فاطمه به هنگام وفات، ۲۳ بود».[۵]

پیامبر (ص) پس از بعثت، ۲۳ سال زنده بود و فاطمه (س) ۷۵ روز یا شش ماه بعد از وفات پیامبر (ص) درگذشت. در این باره میان تاریخ نگاران اختلاف نظر است.

دوم: در سال دوم بعثت و در هنگامی که نبی ۴۱ سال داشت، فاطمه به دنیا آمد. این تاریخ در منابع متعددی آمده است:

الف: عبدالله بن محمد بن سلیمان بن جعفر هاشمی به نقل از پدرانش – علیهم السلام – همین تاریخ را برمی گزیند، نیز حاکم، ابن عبدالبر، شیخ مفید، طوسی و نویری.[۶] بسیاری دیگر (گر چه تاریخ های دیگری نقل می کنند) همین تاریخ را می پذیرند. در این صورت، حضرت به هنگام وفات، ۲۱- ۲۲ سال داشته است .

حاکم با استناد به امام جعفر صادق (ع) همین تاریخ در زاد روز و درگذشت پذیرفته است: «فاطمه در ۲۱ سالگی درگذشت و هنگامی که پیامبر (ص) ۴۱ سال داشت به دنیا آمد .»[۷]

ب: در مصباح المتهجد آمده است که تولد حضرت فاطمه در روز بیستم جمادی الاخر(روز جمعه) سال دوم بعد از مبعث بوده است.[۸]

ج: تاریخ المفید :و فی الیوم العشرین من جمادى الآخره سنه اثنتین من المبعث کان مولد السیده الزهراء فاطمه (ع)‏ کذا فی کتاب المصباح [۹]

سوم . دهم جمادی الآخر سال پنجم بعد از مبعث پیامبر اکرم (ص): این تاریخ در منابع زیر آمده است:

الف: در کافی از امام صادق (ع) روایت شده است: “فاطمه دختر پیامبر (ص) در سال پنجم بعد از مبعث متولد و بعد از هیجده سال و هفتاد و پنج روز از دنیا رفت.”[۱۰]

ب: در مَنَاقِبِ روایت شده است که فاطمه (س) در سال پنجم بعد از مبعث و سال سوم بعد از اسراء (معراج) در دهم جمادی الاخر متولد شد.” [۱۱]

ج: فاطمه (س) در پنج سال بعد از آنکه خداوند نبوت پدرش (ص) را ظاهر ساخت متولد شد.[۱۲]

بنا بر این نظریه، حضرت زهراء (ع) به هنگام وفات، هیجده سال داشته اند. این تاریخ فقط نزد محدثان شیعی و تاریخ نگاران متاخر، پس از طوسی (م ۴۶۰ ه) پذیرفته شده است. شواهد و قرائنی وجود دارد که باعث می شود ما این نظر را بر دیگر انظار ترجیح دهیم . مهم ترین قرینه و شاهد بر صحت این قول، این روایت است که

مسلم روایت می کند: ابوجهل بر سر رسول الله (ص) در حال سجده شکم دان گوسفند ریخت . یک نفر فاطمه را خبر کرد . فاطمه که در آن هنگام دخترک کم سن و سالی بیش نبود، آمد و صورت پدر را پاک نمود و مشرکان را نفرین کرد . [۱۳]

این واقعه پس از درگذشت ابوطالب، یعنی در سال های یازده و سیزده پس از بعثت بود. در روایت، حضرت دخترکی کم سن و سال توصیف شده که بیانگر خردسالی وی است و گواه ولادت ایشان پس از بعثت می باشد. اگر حضرت، پنج سال پیش از بعثت زاده شده بود، می بایست در آن هنگام، شانزده تا هیجده سال داشته باشد، که در این صورت وصف «دخترکی کم سن و سال » گفته نمی شد.

این خبر، گواه ولادت حضرت، در دومین یا پنجمین سال پس از بعثت است و دیگر تاریخ ها را رد می کند . گو این که قراینی دیگر – هر چند ضعیف یا مورد اختلاف – هست که تایید کننده گفته ماست .[۱۴]

اسناد پاسخ به سؤال: تاریخ دقیق ولادت حضرت زهرا (سلام الله علیها)
[۱] .طوسی محمد بن الحسن، مصباح‏المتهجد ص ۷۹۳، انتشارات مؤسسه فقه شیعه، بیروت ، ۱۴۱۱ه ق، یک جلدی
[۲] . الهاشمی البصری محمد بن سعد بن منیع(م ۲۳۰)، طبقات الکبری، ج ۸، ص ۱۶ و ۲۶ . تحقیق محمد عبد القادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیه، ط الأولى، ۱۴۱۰/۱۹۹۰٫
[۳] . همان، ج ۱، ص ۱۰۶
[۴] . احمد بن أبى یعقوب بن جعفر بن وهب واضح الکاتب العباسى المعروف بالیعقوبى (م بعد ۲۹۲)، تاریخ یعقوبی، ج ۲، ص ۲۰ ، بیروت ، دار صادر، بى تا.؛ المسعودی أبو الحسن على بن الحسین بن على (م ۳۴۶)، مروج الذهب و معادن الجوهر ، ج ۲، ص ۲۹۱ ، تحقیق اسعد داغر، قم، دار الهجره، چ دوم، ۱۴۰۹٫
[۵] . تاریخ یعقوبی، ج ۲، ص ۱۱۵ .
[۶] . مستدرک، ج ۳، ص ۱۷۶، ح ۴۷۶۹؛ ابن عبد البر أبو عمر یوسف بن عبد الله بن محمد (م ۴۶۳)،الاستیعاب فى معرفه الأصحاب – در حاشیه ی الاصابه – ج ۴، ص ۳۷۴؛، بحارالانوار، ج ۴۳، ص ۸ به نقل از حدائق الریاض شیخ مفید؛ مصباح المتهجد، طوسی، ص ۵۵۴، چ هند، المصباح، کفعمی، ص ۵۱۲، چ دارالکتب العلمیه، قم; نهایه الارب، ج ۱۸، ص ۲۱۳ .
[۷] . مستدرک، ج ۳، ص ۱۷۸، ح ۴۷۶۵ .
[۸] . مجلسی محمد باقر، بحارالأنوار ج : ۴۳ ص : ۹ دارالوفاء ، بیروت ، ۱۴۰۴ه ق، ۱۱۰جلدی
[۹] . حلی رضی الدین علی بن یوسف، العددالقویه ص : ۲۱۹،انتشارات کتابخانه آیت ا… مرعشی نجفی ، قم ، ۱۴۰۸ه ق، یک جلدی ؛ مصباح‏المتهجد ص : ۷۹۳
[۱۰] . الکافی ج ۱ ص ۴۵۸، حدیث ۱۰، عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ وَ سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ جَمِیعاً عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ أَخِیهِ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ حَبِیبٍ السِّجِسْتَانِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ “وُلِدَتْ فَاطِمَهُ بِنْتُ مُحَمَّدٍ ص بَعْدَ مَبْعَثِ رَسُولِ اللَّهِ بِخَمْسِ سِنِینَ وَ تُوُفِّیَتْ وَ لَهَا ثَمَانَ عَشْرَهَ سَنَهً وَ خَمْسَهٌ وَ سَبْعُونَ یَوْما”
[۱۱] . مجلسی محمد باقر،بحارالأنوار ج ۹۵، ص ۱۹۶،:” رُوِیَ أَنَّ فَاطِمَهَ وُلِدَتْ بِمَکَّهَ بَعْدَ الْمَبْعَثِ بِخَمْسِ سِنِینَ وَ بَعْدَ الْإِسْرَاءِ بِثَلَاثِ سِنِینَ فِی الْعَشْرِ مِنْ جُمَادَى الْآخِرَهِ” دارالوفاء، بیروت ، ۱۴۰۴ه ق، ۱۱۰جلدی ؛ حلی رضی الدین علی بن یوسف، العددالقویه ص : ۲۲۰،انتشارات کتابخانه آیت ا… مرعشی نجفی ، قم ، ۱۴۰۸ه ق، یک جلدی
[۱۲] . حلی رضی الدین علی بن یوسف، العددالقویه ص : ۲۱۹، أن فاطمه ع ولدت بعد ما أظهر الله نبوه أبیها ص بخمس سنین ،انتشارات کتابخانه آیت ا… مرعشی نجفی ، قم ، ۱۴۰۸ه ق، یک جلدی
[۱۳] . صحیح مسلم، ص ۳، کتاب الجهاد و السیر، ح ۱۰۷ .
[۱۴] . مانند روایت نسائی; ابوبکر وی را خواستگاری کرد اما رسول الله فرمود: وی خردسال است . سنن نسایی، ج ۶، ص ۶۲، چ دارالکتب العربیه . از راه های دیگر نیز این گزارش رسیده، افزوده شد: «منتظر حکم خدایم » ، و «او کوچک است » وجود ندارد . طبقات الکبری، ج ۸، ص ۱۹ . نیز آمده: رسول الله این امر را بر آن دو نپذیرفت . اسد الغابه، ج ۷، ص ۲۲۱ .

منبع:سایت اسلام کوئست
تهیه شده در واحد پاسخگویی به شبهات سایت مسلمان

نظر خود را بنویسید

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید